İNCELEME
Anadolucu bir girişim olan Mavi Hareketi, 1952 yılında Teoman Civelek tarafından çıkarılan Mavi dergisiyle ortaya çıkan bir şiir yönelimidir. Kendilerini Maviciler diye isimlendirmişlerdir. Hürriyetin rengiyiz demişlerdir. Ancak 32 sayı çıkabilmiş bu dergi Attilâ İlhan’ın katılımıyla kısa süreli de olsa ciddi bir ses getirmiştir. Bu harekete sosyal realizm hareketi diyenler de olmuştur.
Dergi Mavinin Düşündürdükleri bildirgesiyle yayın hayatına başlasa da programsız bir yayın sürdürmüştür. Civelek’in yayında Bekir Çiftçi ile Ülkü Arman gibi isimler dergide başı çekiyordu. Daha sonra Özdemir Nutku ve Ahmet Oktay yazı kadrosuna dahil oldu. Atatürk, Kuvayı Milliye ve inkılap hassasiyetinde ortaklaşan bu dergiciler ilk sayılardan itibaren dikkat çekebilmek için önemli isimleri davet etmişler ve söyleşiler yapmışlar.
Dönem dönem dergide Muzaffer Erdost, Fakir Baykurt, Adalet Ağaoğlu, Cemal Süreya, Ferid Edgü, İlhan Berk gibi önemli isimler yer almış. İlginçtir, Bumin Güney adıyla Yeşilçam oyuncusu Fikret Hakan da bu dergide yer almış. Peyami Safa, Cahit Külebi ve Cahit Sıtkı Tarancı ile söyleşiler yapılmış. Sait Faik, Sabahattin Kudret Aksal, Yaşar Kemal, Tarık Buğra, Adalet Cimcoz, Mahmut Makal, Behçet Necatigil, Yaşar Nabi Nayır ve Ziya Osman Saba gibi isimlerden dergi hakkında görüşler alınmış ve yayınlanmış. Mavi dergisine bu nedenle yamalı bohça yakıştırması yapılmış. Suya sabuna dokunmayan dergi Sait Faik’in biraz daha kavgacı olunması tavsiyesi üzerine Teoman Civelek tarafından 13. sayısı itibariyle eleştirel ve kavgacı bir tavır takınmaya başlamıştır. Bekir Çiftçi’nin davetiyle 19. sayısından itibaren dergide sosyal realist görüşlü Ahmet Oktay görülür. Mavi hareketi kavgayla tanışır. Oktay, kavgaya Attila İlhan’la başlar. İlhan da cevap niteliğinde aynı derginin 20. sayısında yazı yazar. Yılmaz Gruda İlhan’la mektuplaşır. Bunun üzerine Oktay, Attila İlhan’ı ikna edip dergiye katılmasını sağlar. Doğal olarak Teoman Civelek ayrılır.
Attilâ İlhan 21. sayıdan itibaren dergide sosyal realizm düşüncesini yazmaya başlar. Bu süreç 22., 23. ve 24. sayıda da devam eder. Dergi artık toplumsal gerçekçi bir anlayışa geçip birçok genci özellikle Baylancılar’ı dergiye çeker. İlhan, işe öncüleri ile hesaplaşmayla başlar. Garip hareketine saldırır. Biraz daha geriye giderek Cumhuriyet’in şair ve yazarlarına da eleştiriler getirir. Diğer yazarlar tarafından da Ataç’a, Sabahaddin Eyüpoğlu’na, Rıfat Ilgaz’a, Tarık Buğra’ya; aktif realist denilen Dağlarca’ya, Necatigil’e, Tarancı’ya, Haldun Taner’e eleştiriler gelir. Özellikle Hisarcılarla sert kavgaya tutuştular. Dergiye tepkiler büyüyünce sosyal realizm ile ilgimiz yok, diye açıklama yapmak zorunda kalırlar. Bekir Çiftçi tepki göstererek ayrılır. Bunun üzerine Attila İlhan dergide görünmemeye başlar. Özellikle Kemalistlerden tepki alır. Ahmet Oktay inatla eleştiri ve soruşturmalara devam eder.
28. Sayıda idareyi Özdemir Nutku alır ve Son Mavi adıyla çıkarlar. Attila ilhan burada tekrar görülür. Kendisinin yokluğundaki soruşturmaları eleştirir. Sosyal realizmin komünist bir düşünceye sahip olmadığını, Atatürkçü olduğunu yazar. Bu arada İlhan Berk ve Orhan Kemal gibi isimler bu harekete olumlu yaklaştılar. Büyük eleştiri ve tepkilerden sonra 1956’daki 32. Sayı itibarıyla Mavi dergisi bir daha çıkmadı. Bir dergi hareketi olarak başlayan bu çıkış edebiyat akımı olamadan erkenden dağılmıştır. Mavi hareketinin Attila İlhan’ın etkisiyle imgeyi estetize etmesi, imajı vurgulaması, soyuta ve şuuraltına yönelmesi; özgür konu ve metinleri, soruşturma ve tartışmaları İkinci Yeni’ye ortam hazırladı. Attila İlhan imgeyle öne çıkan İkinci Yeni’ye de karşı çıktı ama grubun içinden İkinci Yeni’ye dahil olanlar oldu.
Maviciler, ritme, lirizme ve şairaneliğe önem verdiler. Şiirde gözleme de önem verdikleri görülür. Özellikle Attila İlhan sinemaya olan tutkusundan olsa gerek şiirlerinde belgesel gibi şehri anlatır. Şiirlerde söz sanatlarına da yer verdiler. Geleneği reddetmediler ama seçici oldular. Attilâ İlhan’la beraber parlayıp onun gidişiyle sönen bu dergi imgenin imparatorluğuna ortam hazırlayarak edebiyat dünyasında yerini almıştır.
Aydın AKYÜZ
Yazarın diğer yazıları için tıklayınız…
KAYNAKLAR:
Mehmet Can DOĞAN, Modern Türk Şiiri, Olgular, Eğilimler, Akımlar, Yapı Kredi Yayınları, 2.Baskı, Ocak 2022Mehmet YALÇINKAYA, (2018), “Attilâ İlhan‟ın Mavi Dergisindeki Sosyal Realizm Yazıları Üzerine”, Kadim Akademi SBD, Sayı 39-49Ayşe Ulusoy TUNÇEL, Bir Genç Edebiyat Denemesi: Mavi Hareketi, Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, S.7, Ocak-Haziran 2012 Baki Ayhan T., Attila İlhan: Herkesin Ayağına Basan Adam, Arka Kapak dergisi 30. Sayı, Mart 2018
